Karolien van Eck

Karolien van Eck

Karolien van Eck

AptradmemoQ

Uit de (ver)taalpraktijk

Over de eigenaardigheden van taal en cultuur, bezien door de ogen van een vertaalster Portugees.

U kunt oudere blogartikelen lezen op mijn blog: Uit de (ver)taalpraktijk

Een ander heel interessant blog waar ik ook aan meeschrijf is Portugal Portal


Hebt u de meertalige menukaarten in uw favoriete restaurant wel eens écht goed gelezen?
Het internet staat vol met grappige voorbeelden van vertalingen die niet goed zijn uitgevoerd. Het kan gaan om waarschuwingsborden, uithangborden en allerhande andere berichten waarbij de vertaler - als die er al aan te pas is gekomen - duidelijk niet goed wist waar hij of zij mee bezig was. Ook allerlei automatische vertaaldiensten die online worden aangeboden hebben daar natuurlijk een handje van, aangezien die geen notie nemen van eventuele context en rücksichtslos woorden of combinaties van woorden reproduceren in de doeltaal. Als je weet wat de oorspronkelijke taal was kun je vaak in één oogopslag wel zien waar het mis ging; als je de "vertaling" terugvertaalt (retroversie) is de verklaring snel gevonden.

Eigenlijk is taal maar een rare manier die we gebruiken om elkaar dingen duidelijk te maken. Ik zeg "raar" omdat ik het verbazend blijf vinden dat de klanken die ik uitstoot door de mensen in mijn omgeving worden begrepen als berichten en boodschappen, terwijl iemand die een andere taal spreekt, van precies diezelfde klanken helemaal níets kan maken.

Ik kan me zo voorstellen dat het ooit allemaal begon met de primitieve mensen die wat klanken van goedkeuring dan wel afkeuring (die bestaan nog steeds, en hóe) naar elkaar gromden en verrast waren dat die ander daar een juiste conclusie aan kon verbinden. En dat dat zo heel langzaamaan doorging met meer en andere klanken, die herhaald werden en steeds verder uitbreidden.

schapenopwegDe vraag kwam van een klant, die zich inmiddels behoorlijk goed in het Portugees kan uitdrukken, maar het moeilijk vindt zijn emoties onder woorden te brengen. Zowel in positieve situaties ("Wanneer zien we elkaar weer?" "Wat een fijne avond was het") als in negatieve ("Weet je wat jij kan doen? Je bekijkt het maar!").

Gisteren gebeurde het weer, ik stond in de keuken voorbereidingen te treffen voor het avondeten en de telefoon ging. Telefoon rond dat tijdstip kan maar twee dingen betekenen; Nederland ("Hallo, hallo, ik denk ik bel even voor een kletsje, oh ja, dat is waar ook, het is bij jullie een uur vroeger en, oh ja, je bent aan het koken, goed, ik bel straks wel terug") of een verkoper.

Wij zijn inmiddels gepokt en gemazeld en trappen zelden nog in een glad verkooppraatje, maar dat was in het begin wel anders. 

Als je elkaars taal spreekt kun je elkaar begrijpen... of niet. Als je elkaars taal niet spreekt kun je elkaar niet begrijpen... of wel. Begrip is zoveel meer dan het interpreteren van klanken en signalen. Begrip gaat over aanvaarding en herkenning. En over respecteren.

Ik voel me altijd een beetje slecht op mijn gemak als in algemene termen gepraat wordt over mensen uit andere culturen, met andere gewoonten en met een andere taal. Als ik met Portugezen spreek over "de Nederlanders" voel ik dat en als ik met Nederlanders spreek over "de Portugezen" voel ik het ook. Blijkbaar wil de mens nu eenmaal graag generaliseren (ja, ik weet het, ik doe het nu ook).

saudade en gezelligheid2Taal en cultuur zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Veel culturele eigenaardigheden zijn dan ook moeilijk of niet te verwoorden in een andere taal.

Op internet circuleren veel voorbeelden van woorden die onvertaalbaar zijn. Vaak staat het Nederlandse woord gezelligheid daartussen, net als het Portugese woord saudade. Maar ook het woord desenrascanço wordt vaak genoemd, met als betekenis "op het allerlaatste moment een prima oplossing improviseren".

Als mensen mij vragen wat ik na al die jaren grondige kennis van de Nederlandse en Portugese taal, het lastigst vind aan de Portugese taal, moet ik toegeven dat een van de problemen voor mij nog steeds het gebruik van het lidwoord is. Ik zie u in ongeloof uw hoofd schudden, maar toch is het zo. En dan bedoel ik niet het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke woorden, waar veel buitenlanders mee worstelen (en ik ook hoor, mijn "mannen" corrigeren mij regelmatig!), mijn probleem betreft het gebruik OF NIET van een lidwoord. Ja, ik ga het uitleggen.

Een taal leren kun je op allerlei manieren doen. Een (schriftelijke) cursus volgen, via zelfstudie aan de hand van boeken en ondersteunend materiaal, door te communiceren (eventueel online) met vrienden en bekenden die de vreemde taal als moedertaal hebben, of door juist een tijdje in een ander land te gaan wonen en werken.

Maar er is nog een andere - nóg leukere - manier, en dat is door muziek.

 

Valse vrienden zijn woorden die in hun vorm op een woord uit een andere taal lijken, maar toch niet dezelfde betekenis hebben, zodat er gemakkelijk verwarring ontstaat.

Die verwarring uit zich in versprekingen, in vertaalfouten of in verkeerd begrijpen. Valse vrienden kunnen ook gebruikt worden om een humoristisch effect te verkrijgen, bijvoorbeeld met meertalige woordspelingen. Het verschijnsel doet zich voor tussen twee verschillende talen, bijvoorbeeld het Nederlands en het Portugees, en soms ook tussen varianten van eenzelfde taal.

loesje grammaticaWe kunnen niet mét en niet zónder grammatica... de meeste mensen hebben er een haat-liefdeverhouding mee. Als je een nieuwe taal wilt leren is het handig te weten hoe de systematiek ervan in elkaar steekt en als je begrijpt hoe en waar die afwijkt van de andere talen die je beheerst, kun je daarmee je voordeel doen. Maar voor veel mensen betekent de grammatica droge kost, en zijn ze het liever kwijt dan rijk.

3 screensHet leven van een vertaler kan bij tijd en wijle erg eenzaam zijn. Ik breng pakweg 90% van mijn werkuren in mijn eentje achter de computer door. Ik heb weliswaar een goede relatie met de meeste van mijn collega's en klanten - we maken grapjes, ik weet wanneer ze vakantie hebben en hoe hun kinderen heten en we zijn "vrienden" op allerlei platforms - maar ik zou ze op straat waarschijnlijk straal voorbij lopen aangezien ik ze nog nooit in levende lijven heb ontmoet!

copy pasteMensen vinden over het algemeen hun eigen taal - de taal die ze hoorden en leerden toen ze hun natuurlijke taalontwikkeling doormaakten - logisch. Pas als we een andere taal proberen te leren of iemand fouten horen maken in onze eigen taal, komen we er achter dat bepaalde zaken, waarover we nog nooit hadden nagedacht, opeens in een ander licht moeten worden bezien.

rijstwafelsZoals u inmiddels al wel weet worden er bij mij thuis meerdere talen gesproken. We zijn met ons vieren en alle vier spreken we vloeiend Portugees en Nederlands. Ook de Engelse taal is tegenwoordig zeer aanwezig en regelmatig maken de kinderen onderling grapjes in die taal.

bruggetjeMijn neef in Nederland gaf ons een raadsel op: Een man komt bij een brug. Daar staat een bord, met daarop geschreven: "Pas op, er kan maar één persoon tegelijk over de brug!" De man leest het bord en loopt door. Halverwege stort de brug in. Hoe kan dat? Alle mogelijke oplossingen kwamen voorbij maar neef schudde iedere keer zijn hoofd. 

Informatie of een offerte vragen
Selecteer bestand(en)
Hier kan je je (vertaal) bestanden uploaden. Graag alleen PDF-bestanden